7 - 12 Yaslar Arasi

Bu yas grubundaki çocuklar genellikle, anne babanin ayrilmasini ya da bosanmasini daha iyi kabullenirler, ancak yasamlarina yansiyan sonuçlari nedeniyle onlara öfke duyabilirler. Ayrilan ebeveyne özlem duyarlar. Eski esine öfke duyan anne ve babalar da bu yas grubundaki çocuklarina daha çok içlerini dökerler. Bu yanlistir.
Bu yaslardaki çocuklar için rol modelleri önemlidir. Anne ve babalarini, akrabalarini, arkadaslarini, ögretmenlerini ve onlarin gözünde degeri olan diger insanlari izleyerek paylasma, liderlik, arkadaslik kurma ve olaylara olumlu yaklasma gibi becerilerini gelistirirler.
Bu yasa ulasan çocuklar anne-babalarindan ayri aktivitelerle daha fazla mesgul olurlar. Bosanmis anne-babalar birbirine yakin ikamet ediyorsa, her ikisiyle de esit zaman geçirmek ise yarayabilir, ancak ergenlik öncesi çagdaki çocuklar degisen önceliklerine zaman saglamak amaciyla farkli takvimlere gereksinim duyabilirler. Okul, toplumsal ilgiler ve arkadaslik bu yas grubundaki çocuklar açisindan öncelik tasimaya baslar. Bu yas çocuklari anne ve baba ile esit ölçüde zaman geçirmek istemeyebilir ve taraf tutmaya çalisabilir. Buna hazirlikli olup ve kisisel olarak üste alinmamak gerekir. Bu yas grubunda stres belirtileri arkadaslarla ilgili sorunlar, yalnizlik, depresyon, öfke veya bas ve mide agrisi gibi fiziksel belirtiler ve ögrenme sorunlari olarak ortaya çikar. Bosanmalarda sik rastlanilan hatali durum ebeveynlerin sikintilarini çocukla paylasmasidir; “Mert benim en yakin arkadasim, biz onunla her seyi paylasiriz” gibi sözler ile ifade edilir. Bu durumlarda çocuklar duygusal olarak zor durumda olan bir ebeveyni kendi duygusal sagligi pahasina desteklemeye veya ona bakmaya zorlandiginda bu ebeveyn ile rol degisimleri görülebilir. Bu çocuk açisindan saglikli bir durum degildir. Ailede rol degisiminin yasandigini farkeden ebeveynler kendilerine baska duygusal destek kaynaklari bulmaya çalismali ve çocugun sirtindan bu yükü indirmelidirler.
Çocuklarinizin bosanmaniza uyum saglamalarina yardim etmek için atacaginiz ilk adim yapmaniz gereken seylerin bilincine varmaktir:
- Ailenizin kendine özgü kosullari içerisinde ayri yasama ve bosanmanin ne anlama geldigini çocuklarinizin anlamalarini saglamak.
• Çocuklariniza, yaslarina uygun biçimde, bosanmanin onlari nasil etkileyecegini somutu ifadelerle açiklamak
• Çocuklarinizi her zaman sevileceklerine ve en iyi sekilde bakilacaklarina inandirmak ve bu yönde davranmak.
• Çocuklarinizi diger ebeveyn ile mutlu ve sicak bir iliski sürdürmek için cesaretlendirmek ve bunun için elinizden geleni yapmak
• Eski esinizle iliskiyi mümkün oldugu kadar sorunsuz sürdürmek. Bu mümkün degilse, sorunlari çocuklara yansitmamak.
• Çocuklarla ilgili konularda eski esinizle isbirligi yapmak.
• Çocuklarinizin sizin için yeri doldurulamaz ve degerli varliklar oldugunu hissetmelerini saglamak.
• Hayatlarindaki baska insanlardan ve uzmanlardan yardim ve rehberlik istemeleri için çocuklariniza yardim etmek.
* * *
Gelisimin latans döneminde sosyal farkindalik ve kendine farkindalik önemli ölçüde artar. Erken latans döneminde bosanmayi yasayan çocuklar kizginliklarinin farkina varabilirler fakat sadakat ve korku hisleriyle bunlari göstermede basarisiz olabilirler. Yani sadakat ve kizginlik (anger and loyalty) arasinda çatisma yasar. Latans yasi çocugu giden ebeveyni kendini reddi gibi algilayabilir. Latans yasi aile dinamiklerine aktif olarak katilir. Hess ve Camara (1979) ve Coeper ve Ark (1983) : bu çocuklarin düsük benlik saygisi, depresyon, bozulmus davranis ve okul basarisizligi, izolasyon göstermeye daha yatkin oldugunu belirtmektedirler.

Okul öncesi çocuklardaki gibi kizlar erkeklere oranla daha fazla davranis problemleri gösterirler. Baba ayriligi olan latans çagi erkek çocuklari, cinsiyet özdesiminde bozukluklara yatkindir.

Kisa Dönemdeki Tepkiler

Davranissal Tepkiler

Bir kaç çalismada latans dönemi populasyonda; erkeklerin (tipki okul öncesi çocuklar gibi) kizlara oranla daha fazla kizginlik ve stres gösterdiklerini tanimlamistir. Çogu erkek çocuk kizginliklarini; ögretmenleri ve arkadaslari üzerine kaydirabilmektedir. Bazi çocuklar ise direkt ve açik olarak “babanin ayrilip gitmesinden” annelerini suçlamaktadir. Santrock yaptigi çalismada (1979) latans dönemi erkek çocuklar; okul öncesi çocuklara oranla bosanma sonrasi daha fazla aresyon göstermektedir. Bu agresyonlari aile disindaki kisilere de kayabilmektedir.

Hess ve Camara; bosanmanin kendisinden ziyade aile çatismalarinin agresyon seviyesini daha güvenilir yordadigini saptamistir. Wallerstein ve Kelly (1980b): erkeklerin kizlara oranla daha fazla agresyon gösterdiklerini bulmustur.

Emosyonel Tepkiler

6-8 yasindaki çocuklar fantazi veya inkar ile üzüntü ve yaslarini geçiremezler (Wallerstein & Kelly 1980b). Regresyon gözlenebilir. Agresyon genellikle velayet üzerinde olan anneye yönelir. Diger ebeveyn aktif olarak yardimci olmasa bile tipik olarak çocuklar ikisini de sadik kalir.

Sonuç olarak: hem okul basarisinda hemde arkadas iliskilerinde azalma; geç latans dönemi çocuklarin yarisinda gözlenir. 1 yil içinde bu problemlerin çogu düzelir.

Aile iliskileri

Wallerstein ve Kelly (1980b) ve Adams (1982): bosanma ve ayrilik yasayan ergenlerin aile iliskileri disinda tipik olarak destek ararlar. Bu ergenlerin gelisimsel olarak bireysellesmeye hazirlanmasiyla iliskilidir. Buna karsin latans yasi çouklari gelisimsel olarak aileden bireysellesmeye hazir degildir ve bu nedenle destek arayisi aile ile sinirlidir. Bu nedenle aileyi baristirma gayretleri içinde olabilirler.

Okul basarisi

Hetherington, Camara ve Fatherman (1981); ebeveyn yoklugu ve akademik basarinin arastirildigi 58 çalismayi analizlerinde; tek ebeveynli ailelerin çocuklarinin daha düsük notlar aldiklarini bildirmektedirler. Babanin elverisli oldugu durumlarda erkek çocuklarin notlarinin daha iyi oldugu saptanmistir. Sunu akilda tutmak önemlidir: Babanin olmadigi evde, anne otoriteyi güç kullanarak erkek çocugun agresyonunun bastirmaya çalistigi belirtilmektedir (Hetherington ve ark.1978).

Uzun Dönem Etkileri

Wallerstein ve Kelly (1980b): 5 yillik takip ettikleri: 9-12 yas erkek çocuklarinda yaptigi arastirmada bosanma karari veya erken yas evresinde kizginlik yasayan grubun, kizginliginin daha da arttigini belirtmektedir. Bunlarin davranim bozuklugu belirtileri ; öfke patlamalari, anne-babaya karsi gelme, suç isleme, okul basarisizligi ve okuldan kaçma gibi sorunlari daha sik gösterdigi yolundaydi. Karar asamasinda yogun kizginlik yasamis grup en fazla acting-out yasiyordu. Akut evrede anne-babalarini suçluyor, ardi sira kendilerini ailelerinden yalitiyor, geri çekiyorlardi.

Walter ve Ramber (1981): latans döneminde bosanmayi yasamis erkek çocuklarin ergenlik döneminde okul basarisizligi ev okuldan kaçma olaylarini sik yasadiklari, oysa bu dönemdeki kizlarin okul problemleri az gösterdikleri yolundaydi. Kurdek ve Berg (1983): latans döneminde bosanma yasamis çocuklari 10 yillik takiplerinde, kizlarin erkeklere oranla anlamli derecede daha iyi uyum sagladigini belirlemistir. Kizlar erkeklere oranla bosanmayi daha kabullenici oluyor, babayla temasin kaybina daha az olumsuz tepki gösteriyorlardi. Uyum saglamanin bosanan esler arasindaki çatismanin derecesi ile iliskili oldugunu saptamislardir.

Hetherington (1972): okul öncesi ve latans döneminde bosanmayi yasamis kizlari ergenlik dönemlerinde degerlendirmis: okul öncesi yillarda bosanmayi yasamis kizlarda heteroseksüel davranislari daha ciddi bulmustur (erkeklerle etkilesimde artmis anksiyete ve bastançikaricilik). Kizginligi ergenlige tasinmis kizlarin bir grubunda; artmis cinsel aktivite ve rastgele cinsel iliskiye girme orani fazlaydi.