AYRILMA VE BOŞANMALARIN ÇOCUKLAR ÜZERİNDEKİ ETKILERI

Boşanmanın çocuklardaki etkileri, çocuğun • yaşına, • cinsiyetine, • boşanmaya kadar geçen süreye, • bosanma sonrasi aile iliskilerine, • ve sosyo-ekonomik etmenlere bagli olarak farklilik gösterir. Bir çok çalisma, bosanmanin erkek çocuklar üzerindeki etkisinin daha zedeleyici oldugunu göstermistir. Davranis bozukluklari, cinsiyet rolü uyumu veya okul basarisi ile ilgili sorunlar erkek çocuklarda kizlara göre daha fazla görülmüstür. Bu sorunlar erkek çocuklarda bosanmadan sonraki 4-7 yil boyunca da devam etmektedir. 3 yas ve daha küçük çocuklarda, bosanma ile birlikte gelismede gerileme belirtileri ortaya çikmaktadir. Anksiyete, anne veya babayi kaybetme korkusuna da sik rastlanilir.
Okul öncesi çagdaki çocuklarda 4-6 yas , davranis ve bazi gelisme gerilikleri ortaya çikmaktadir. Çocuklardaki anksiyete ebeveynin tutumuna bagli olarak degismektedir. Okul çagi çocuklari, 6-11 yas, ise bosanma karsisinda üzülür, zorlanir ve endise duyarlar. 6-8 yas arasindakiler bosanmayi ve bir ebeveyninden niçin ayri kalmak zorunda olduklarini anlayamazlar. Çogu kez bu durumdan kendilerini sorumlu tutarlar.
9-11 yas arasi çocuklar bosanmayi anlar ve ebeveynlerinin yeniden bir araya gelmesi hayalleri kurarlar. Erkek çocuklar davranis ve uyum bozukluklari gösterirken, kizlar içine kapanir, depresyon ve yoksunluk belirtileri gösterirler. Adolesanlar yani 12-18 yastaki çocuklar ise bosanmadan kendilerini sorumlu tutmaz, bosanma olgusundan kendilerini ayirir ancak öfke duyarlar. Hem kizlar, hem de erkeklerde davranis ve uyum sorunlari görülür.
Ayrilik, bosanma ve yeniden evlenme olasi gizli tehlikeleri, stresi, sorunlari ve aile bireylerinin yasantilarinda olumlu degisiklikler yapabilecek firsatlari ile karsimiza çikan yasam olaylaridir. Her bir aile bireyinin bu konulardaki duygu ve düsüncelerini anlamak, onlari empatik bir kulak ile dinlemek ve yasadiklari stres ve sorunlari onlara açiklamak, bu yasam degisiklikleriyle aile bireylerinin basa çikabilmesini saglamada yardimci olacaktir. Aile hekimi, simdiki ve gelecekteki yasantilarinda saglik ve iyi olma halini saglamak üzere, bu konularda da ailelerin en büyük yardimcisidir.

ÇOCUKLARIN BOŞANMAYA TEPKİLERİ

ÇOCUĞUN YAŞI
ÇOCUĞUN TEPKISI
BEKLENEN SORUNLAR
RISK FAKTÖRLERI
TAVSIYELER

0-3
Bebek ve süt çocuğu

Ebeveyn kaybinin hissedilmesi
Gelisme geriligi
Beslenme , uyku, tuvalet sorunlari
Irritabilite, asiri aglama, apati, yoksunluk belirtileri
Çocuga bakan kisinin olmayisi
Yasal ebeveynin yetersizligi
Yasal ebeveynin psikolojik bozuklugu

Rutin islevlerin saglanmasi
Normal ayrilik anksiyetisinin asirilasmasini bekleme Ebeveyne ve çocuga destek
Ebeveyn ciddi olarak depresyondaysa,
çocuga bakici saglama

3-5
Okul öncesi

Ebeveyni kaybetme
Bir kenara atiliverme korkusu, Saskinlik
Sizlanma, ebeveyni birakmama, korku davranislari, Gerileme, gelisme geriligi, Kabus görme, Üzüntü, kendine güvensizlik, Inkar etme, Mükemmel davranis
Ciddi veya kalici gerileme, kabuslar veya ayrilik anksiyetesi, Kalici altina kaçirma, Yaninda yasamadigi ebeveyni görmeyi reddetme,
Ebeveynin disiplinine karsi gelme

Eslerin ikisi de bosanmanin anlamini anlatmali, Günlük rutin islevler yapilmali
Kalici bir disiplin saglanmali
Çocuklarin bosanmadan sorumlu olmadiklari açiklanmali
Çocuklarin hayatina her iki esin de karismasi saglanmali
ÇOCUĞUN YAŞI
ÇOCUGUN TEPKISI
BEKLENEN SORUNLAR
RISK FAKTÖRLERI
TAVSIYELER

6-8
Erken okul
çağı

Suçluluk, kendini suçlama
Kayip etme hissi
Aldatilmis olma hissi
Reddedilmis olma hissi
Saskinlik
Üzüntü, aglama, depresyon, öfke, disa vurma, yeniden birlesme hakkinda sorma, davranis bozuklugu
Gelismede duraklama
Yeni seyler ögrenememe
Arkadaslara ve etkinliklere ilgi kaybi, Arkadaslarin, evcil hayvanlarin veya akrabalarin ölümü, Okul veya ögretmen degisiklikleri
Velayeti almayan ebeveynin düzenli olarak daha sik ziyareti
Kalici disiplin saglanmasi
Düzenli okula gitmenin saglanmasi

9-11
Geç okul çağı

Bosanmayi ebeveynlerinin sorunu olarak görür ama suçlayacak bir kisi veya neden arar Utanç
Reddedilmis hissi
Yalnizlik
Ebeveynler arasinda çocuk üzerindeki haklar konusunda çatisma
Velayet konusunda endise
Bagimlilik
Okul sorunlari
Davranis bozukluklari
Bir veya her iki ebeveyne düsmanlik
Ebeveynler arasi devam eden düsmanlik,
Bir ebeveynin tamamen reddi,
Ebeveynin kendi tarafinda olmasi için çocuga baski yapmasi,
Okul basarisinda azalma
Her iki ebeveynin de katiliminin saglanmasi, Eslerin birbirini suçlamasinin önlenmesi Esler arasinda dürüstlük,
Çocugun korkusunun ortadan kaldirilmasi
ÇOCUGUN YASI
ÇOCUGUN TEPKISI
BEKLENEN SORUNLAR
RISK FAKTÖRLERI
TAVSIYELER

12-18
Adolesan

Aile yasantisinin yok olusunu kavrama, Gelecegi hakkinda endise, Aile bireyleri için kendini sorumlu tutma, Öfke, Düşmanlık
Immatür davranislar
Bağımsızlığın erken veya geç kazanılması, Aynı cinsteki ebeveyn ile yaris içine girme
Cinsel es olarak veya evlilikte kendi rolü hakkinda şüpheye düşme
Kalici okul başarısızlığı,
Depresyon ve intihar girisimi, Madde bağımlılığı
Suç işleme, Herkes ile cinsel ilişkiye girme
Her iki ebeveyn rolü mutlaka devam ettirilmeli, arkadas destegi saglanmali, Kalici disiplin olusturulmali,
Adolesanlardaki duygusal yükselis ve çöküslere dikkat edilmeli, bunlar bosanmanin getirdigi stres nedeniyle alevlenebilir.

KAYNAKLAR:

1- RAKEL, E.R.: Textbook of Family Practice. 5 th Ed. W.B.Saunders, Philadelphia P.A, 1995.
2- GLADDING, S.T: Family Therapy: History, theory and Practice, 2 nd Ed. Merrill, Prentice Hall, 1988
3- YÖRÜKOGLU, A.: Aile ve Çocuk. Özgür Yayinlari, Istanbul, 2000.
4- AYDOGMUS K ve ark. Ana baba Okulu . Remzi Kitapevi, Istanbul, 1995.
5- YÖRÜKOGLU, A.: Çocuk Ruh Sagligi. Türkiye Is Bankasi Kültür Yayinlari, Ankara, 1978.
6- YÖRÜKOGLU, A.: Gençlik Çagi. Türkiye Is Bankasi Kültür Yayinlari. Ankara, 1985.
7- AKSIT B.: Toplum, Kültür ve Saglik. Münevver Bertan ve Çagatay Güler (Ed). Halk Sagligi Temel Bilgiler Kitabi. Ankara, 1995.
8- KAGITÇIBASI, Ç: Insan, Aile ve Kültür, Remzi Kitapevi, Istanbul, 1990.